Wat is een tijwisselaar?

... Maar heer Bommel schudde zijn hoofd. "Alles verklaard?" prevelde hij. "Wat ben je toch nog oppervlakkig, jonge vriend! 'Als men de bakens verzet, verloopt het getij' zei mijn goede vader altijd." ... (citaat: Olivier B. Bommel, 1962). 

Een "tijwisselaar" laat zich nog het beste omschrijven als iemand die door het verrichten van allerlei onverwachte interacties en handelingen met succes de ogenschijnlijk onveranderbare getijden van de organisatie beïnvloedt. Iemand die niet alleen het HOE, maar ook het WAAROM van oorzaak en gevolg onderzoekt en begrijpt. Iemand die de invloed en samenhang van interne en externe factoren ziet. Iemand die daardoor de bakens kan verzetten zonder dat het getij verloopt.

 Vele mooie woorden en uitdrukkingen zijn een bedenksel van Marten Toonder, zo ook "tijwisselaar".

Dit verhaal werd door uitgeverij De Bezige Bij in 1970 opgenomen in een bundel met als titel: "zoals mijn Goede Vader zei" (LRP324, geen ISBN), samen met de verhalen: "de kwade inblazingen" en "de hulpbloemerij".

De ondertitel in dit boek bij dit verhaal luidt: "Als men de bakens verzet, verloopt het getij". Zoals Toonder het op de achterkaft omschreef: "De held in dit werk, die op hoogstaande wijze het hoofd biedt aan de schokkende hedendaagse wereld, leert ons hoe een onbedorven knaap vervormd werd tot een heer van stand door de diepe gedachten die zijn goede vader hem meegaf. "

Hieronder ziet u het openingspaneel van "Tom Poes en de Tijwisselaar" (21 aug.1962), waarin Oene Horletoet - de tijwisselaar in dit verhaal - voor het eerst ten tonele verschijnt en zijn wonderbaarlijke "cirkel van Horletoet" uitvoert.

Plot van "De Tijwisselaar"

Op het eiland Raap wordt het tij nog door een tijwisselaar geregeld. Als hij zijn werk staakt - door kapitein Walrus overtuigd, dat alles zichzelf regelt - blijft de vloed stijgen tot het hele eiland verdwenen is. Heer Bommel vraagt zich af wat er zou zijn gebeurd, als het tij op de oude wijze was gekeerd. 

Na aankomst op het eiland krijgt kapitein Wal Rus binnen de kortste keren ruzie met de eilandbewoners en vooral met de tijwisselaar, wiens werk hij als grote onzin ziet. Het wetenschappelijke betoog van de kapitein over de getijden, ondersteund door heer Ollies boeken, maakt vervolgens toch indruk op de tijwisselaar Horletoet, die zijn werkzaamheden al gauw verzaakt. Kobbe Kobbema gaat echter proberen te bewijzen dat de wereld niet zonder tijwisselaar kan, maar wordt door Horletoet en zijn aanhangers het werken langzamerhand onmogelijk gemaakt. Heer Ollie schaart zich in het kamp van de miskende leerling, terwijl Tom Poes de wetenschappelijke verklaring uit de boeken van zijn vriend tot het eind toe verdedigt. Wal Rus vervolgt zijn reis naar Kaap Hozebek, nadat de springvloed toch nog is gekomen. De kapitein had al beloofd zijn achtergebleven twee passagiers op de terugweg weer op te komen halen.

De ruzie tussen Horletoet en Kobbema leidt ertoe dat de opgewekte regen niet meer stopt en de vloed niet meer wordt tegengehouden. Volgens Tom Poes is dat nog steeds verklaarbaar, maar hij begint, naarmate het water hoger komt te staan, steeds meer te twijfelen. Horletoet weet zijn leerling ervan te overtuigen dat het vak tijwisselaar niet meer bestaat en samen varen ze weg van het eiland. Kapitein Wal Rus komt weer aanvaren in zijn sloep vanaf de Albatros. Hij redt Tom Poes, heer Ollie en de overige drie bewoners van het eiland Raap in zijn sloep,[6] want het eiland zinkt weg in de zee en dat heeft niets met de vloed te maken.

De kapitein serveert aan boord voor zijn vijf sloepgasten een maaltijd van erwtensoep en kapucijners met spek, toepasselijk begeleid door een fles raapbrand. De eilandbewoners klagen dat de hele aarde nu onder water is gelopen. De kapitein legt uit dat het eiland gewoon is weggezonken. Volgens Tom Poes is de vulkanische gesteldheid van de zeebodem er de oorzaak van dat het eiland weg is gezonken en vervolgens door de zee is verzwolgen. Hij probeert zo aan heer Ollie deze gebeurtenis alsnog uit de boeken te verklaren. Maar zo blijft het de vraag voor Heer Bommel of de tijwisselaar dit toch niet had kunnen voorkomen met zijn tijstok en zijn windmolen? Kan Tom Poes daar iets met zekerheid over verklaren?

Het boek eindigt met een mooie overpeinzing en open vraag van Olivier B. Bommel over oorzaak en gevolg:

Tom Poes: " ... Heus, heer Ollie; alles is verklaard, als u het maar niet te plaatselijk ziet."

Heer Bommel: "Alles verklaard?  Wat ben je toch nog oppervlakkig, jonge vriend! 'Als men de bakens verzet, verloopt het getij' zei mijn goede vader altijd. En daar heb ik me niet aan gehouden. Wat zou er gebeurd zijn wanneer Horletoet zijn tijstok en zijn windmolen gebruikt had? Kun je me dat met zekerheid zeggen?"

Heruitgaven en hoorspel 

Het verhaal "De Tijwisselaar" is in 2006 heruitgegeven door Uitgeverij De Bezige Bij in de reeks: "Het beste van Bommel", namelijk in deel 5 "Daar zit iets in" (paperback, ISBN: 9789023419501).

Dit boek is ook als e-book verkrijgbaar. (EPUB, ISBN 9789023498643)

In 2016 is het verhaal "De Tijwisselaar" nogmaals gepubliceerd, dit keer in de reeks: "Alle verhalen van Olivier B. Bommel en Tom Poes",  in deel 30 "Het avontuur roept" (hardcover, ISBN: 9789023498834).

Het originele verhaal "Tom Poes en de Tijwisselaar" is tot een hoorspel bewerkt door Peter te Nuyl voor de serie "Bommel Hoorspelen 1" (MP3 download, ISBN 9789461496959). 

Download de originele uitzending hier als MP3-bestand.

Dit hoorspel is ook in 5 delen gratis online te beluisteren:

aflevering 1 | aflevering 2 | aflevering 3 | aflevering 4 | aflevering 5

(Bron: https://www.heerbommel.info/verhalen/heer-bommel-tom-poes/tom-poes-en-de-tijwisselaar)

 ____________________________________________________________